Insonlar.....

Ba’zi insonlar hayotingga saboq olish uchun keladi, ba’zilari esa o‘zlari bir saboqqa aylanib ketadi.

Ba’zi insonlar hayotingga o‘rganish uchun keladi, ba’zilari esa senga kimga ishonmaslik kerakligini o‘rgatib ketadi. Eng qizig‘i, ikkinchi toifadagilar ko‘pincha birinchi toifadagilar kabi ko‘rinish beradi.

Sen bir vaqtlar oldimga kelganingda, hali o‘rganishing kerak bo‘lgan narsalar juda ko‘p edi. Kompyuter tizimlaridan boshlab, operatsion tizimlar, Linux, terminal, serverlar, tarmoqlar, Docker va undan keyingi texnologiyalargacha birma-bir tushuntirdim. Bilganlarimni yashirmadim, vaqtimni ayamadim, tajribamni o‘zimda saqlab qolishga urinmadim.

Chunki men uchun bilim — kimdandir qizg‘aniladigan boylik emas. Men doim bir narsaga ishonganman: inson o‘zi bilgan narsalarni boshqalarga ham o‘rgatsa, atrofida rivojlanish muhiti paydo bo‘ladi. Kimdir mendan o‘rganib, mendan ham ko‘proq narsalarni biladigan darajaga yetsa, bu men uchun mag‘lubiyat emas, aksincha, yutuq.

Men seni o‘zimga muhtoj qilib qo‘yishni emas, mustaqil fikrlaydigan, muammolarni o‘zi hal qila oladigan, texnologiyalarni tushunadigan inson bo‘lishingni istaganman.

Senga shunchaki buyruqlarni yodlatishim mumkin edi. Terminalda nima yozishni ko‘rsatib, natija chiqqanidan keyin mavzuni yopishim ham mumkin edi. Ammo men ko‘pincha buning nima sababdan ishlashini, tizim ichida nimalar sodir bo‘lishini, muammo chiqsa qayerdan izlash kerakligini ham tushuntirishga harakat qildim.

Chunki tayyor javob berish oson, insonni mustaqil fikrlashga o‘rgatish esa vaqt, sabr va mehnat talab qiladi.

Ba’zan o‘z ishlarimni chetga surdim, o‘z vaqtimdan ajratdim, bilganlarimni tushuntirdim. Sen o‘rganishing, tushunishing va rivojlanishing uchun imkonim boricha yordam berdim. Buni hech qachon o‘zimga zarar yoki ortiqcha yuk deb hisoblamadim. Chunki o‘sha paytda sening o‘sishingni ko‘rish menga yoqardi.

Men bularni keyinchalik yuzingga solish uchun qilmaganman. Hech qachon senga qarz daftarini ochmaganman. Biror narsani o‘rgatib, ertaga buning evaziga nimadir talab qilishni ham o‘ylamaganman.

Ammo bugun tushungan narsam shuki, insonlarga bilim berish boshqa, ularning seni inson sifatida qanchalik qadrlashini bilish boshqa ekan.

Men seni o‘rgatganimdan afsuslanmayman. Lekin bir paytlar senga sarflagan vaqtim, bildirgan ishonchim va sen haqingdagi tasavvurlarimga bugun boshqacha qarayapman.

Chunki kecha sen bilan soatlab suhbatlashgan, bilmagan narsalaringni tushuntirgan, muammolaringga yechim izlagan inson bugun universitetda qarshingdan chiqsa-yu, sen uni tanimagandek o‘tib ketsang, bu oddiygina vaziyatdek ko‘rinishi mumkin. Lekin men uchun bu ko‘p narsani anglatadi.

Albatta, men seni oldimda ta’zim qilishingni kutmaganman. Menga rahmat aytib yurishingni, hamma joyda ismimni tilga olishingni yoki doim yonimda yurishingni ham talab qilmaganman.

Men sendan hech qachon o‘zimga qarzdordek munosabatda bo‘lishingni so‘ramaganman.

Men shunchaki odamgarchilik kutgan edim.

Ha, shunchaki odamgarchilik.

Bir vaqtlar oldimga kelib, bilmagan narsalaringni so‘raganingda, men senga begona inson sifatida munosabatda bo‘lmadim. Vaqtimni ajratdim, bilimimni bo‘lishdim, tushunmaganingni qayta tushuntirdim. Senga yordam berayotganimda, ertaga buning evaziga nimadir olishni hisoblamadim.

Shuning uchun bugun sendan katta bir narsa talab qilmayman.

Lekin darslarni bir chetga sursak ham, shuncha narsani o‘rgangan insoning bilan odamgarchilik yuzasidan ham salomlasha olmasmiding?

Shu savolni o‘zimga emas, senga beraman.

Bir paytlar kompyuterning tizimidan boshlab Docker’gacha o‘rgatgan insoning bilan universitet yo‘lagida uchrashganingda, oddiygina salom berish shunchalik qiyin bo‘ldimi?

Bir daqiqalik suhbatni ham kutmadim. Avvalgidek yaqin bo‘lishimizni ham talab qilmayman. Birga o‘tirib gaplashishimiz, darslarni davom ettirishimiz yoki do‘stligimizni avvalgidek saqlab qolishimiz ham shart emas.

Ammo oddiy salom-chi?

Salomlashish uchun yana biror texnologiyani o‘rgatishim kerakmidi? Yoki avvalgi suhbatlarimiz, birga o‘tkazgan vaqtimiz va insoniy munosabatimiz faqat senga nimadir kerak bo‘lgan paytdagina ahamiyatga ega edimi?

Men uchun eng tushunarsiz tomoni shu.

Chunki salomlashish qarzdorlik emas. Hurmat ko‘rsatish ham birovning oldida o‘zingni pastga urish degani emas. Bir paytlar yaxshi munosabatda bo‘lgan insoning bilan bugun oddiy salomlashishing uchun hech qanday sabab izlash shart emas.

Ba’zan insonning ko‘nglini katta xiyonatlar emas, u kutmagan joydan ko‘rgan oddiy befarqlik sindiradi.

Men ham aynan shuni tushundim.

Sen bilan munosabatimiz avvalgidek bo‘lmasligi mumkin. Bu hayot. Insonlar o‘zgaradi, davralar almashadi, qarashlar farqlanadi. Kimdir yaqinlashadi, kimdir uzoqlashadi. Men buni tushunaman va hech kimni majburlab hayotimda olib qolmoqchi emasman.

Ammo o‘z yo‘lingni tanlash boshqa, shu yo‘lda bir paytlar senga yordam bergan insonni tanimagandek tutish boshqa.

Sen boshqa insonlar bilan yurishing mumkin. Boshqa davraga qo‘shilishing mumkin. Men bilan gaplashishni istamasliging ham mumkin. Bularning barchasi sening tanloving.

Lekin mening ham xulosa chiqarishga haqqim bor.

Balki sen uchun bu arzimas narsadir. Balki meni ko‘rganingda salom bermasliging haqida umuman o‘ylab ham ko‘rmagandirsan. Balki buni oddiy hol deb hisoblarsan.

Ammo men uchun bu bir narsani anglatdi: biz bir paytlar qanday yaqin bo‘lganimizdan qat’i nazar, bugungi munosabatimizni men yolg‘iz o‘zim avvalgidek saqlab qola olmayman.

Munosabat ikki tomonlama bo‘ladi. Bir tomon doim vaqt ajratib, yordam berib, suhbatni davom ettirib, hurmat ko‘rsatib yurishi bilan bu munosabatni saqlab qolib bo‘lmaydi.

Bir kun kelib inson to‘xtaydi. Qarab ko‘radi. Kim unga yaqinlashayotganini, kim uzoqlashayotganini va kim bilan munosabat faqat bir tomonning harakati evaziga davom etayotganini anglaydi.

Men ham shunday xulosaga keldim.

Senga bir narsani o‘rgatish uchun vaqt sarflaganimdan afsuslanmayman. Faqat o‘sha vaqtimni kimga sarflayotganimni avvalroq yaxshiroq tushunmaganim uchun o‘zimdan xulosa chiqaraman.

Va bilasanmi, shu xulosa uchun senga rahmat aytaman.

Ha, aynan rahmat.

Rahmat — shu yoshimda shunday xatoni qilishga ulgurganim uchun. Rahmat — insonlarga ishonch bildirish bilan ularni to‘g‘ri baholash bir xil narsa emasligini tushunganim uchun. Rahmat — birovning rivojlanishiga yordam berish va o‘sha insonning seni qadrlashini kutish o‘rtasida farq borligini anglaganim uchun.

Eng muhimi, senday insondan ertaroq ayrilganim uchun rahmat.

Chunki ba’zi insonlardan ertaroq uzoqlashish yo‘qotish emas, balki kelajakdagi keraksiz yo‘qotishlarning oldini olish ekan. Bugun anglagan narsamni bir necha yil keyin, yanada ko‘proq vaqtimni, imkoniyatlarimni va ishonchimni sarflaganimdan so‘ng tushunganimda, ehtimol, bundan ham ko‘proq afsuslangan bo‘lardim.

Shuning uchun bu voqeani fojia deb ko‘rmayman. Men hech kimni ushlab qolishga urinmayman. Shunchaki, bir inson haqidagi tasavvurimni o‘zgartirdim.

Ba’zan insonning hayotingdan ketgani emas, u haqidagi noto‘g‘ri tasavvuring tugagani muhimroq bo‘ladi.

Va bu ham hayotning bir darsi.

Endi esa senga kichik bir taklifim bor.

Bir vaqtlar senga o‘rgatgan darslarimni, birga muhokama qilgan fikrlarimizni, tushuntirgan tushunchalarimni va texnologiyalarga boshqacha qarashni o‘rgatgan suhbatlarimizni xotirangdan o‘chirib tashlashga harakat qilib ko‘r.

Kompyuter tizimlaridan boshla. Keyin Linux, terminal, serverlar, tarmoqlar, Docker va boshqa texnologiyalarga o‘t. Birga gaplashgan texnik masalalarimizni, muammolarni qanday tahlil qilish haqida aytganlarimni, senga ko‘rsatgan yo‘llarimni ham esdan chiqarishga urin.

Faqat texnik bilimlarni emas, o‘sha suhbatlarda shakllangan fikrlarni ham unutishga harakat qil.

Chunki ba’zan inson biror texnologiyani o‘rganadi-yu, shu jarayonda olgan fikrlash usulini o‘zi ham sezmay o‘zlashtiradi. Muammoni qanday tahlil qilishni, xatoni qayerdan izlashni, biror tizimning ichki ishlashini qanday tushunishni o‘rganadi.

Agar qo‘lingdan kelsa, hammasini o‘chirib tashla.

Men seni bunga majbur qilmoqchi emasman. Bu bilan senga qarzdorlik hissini yuklash niyatim ham yo‘q. Men bergan bilimlarim uchun mendan minnatdor bo‘lishing shart emas. Men buni hech qachon talab qilmaganman.

Faqat bir narsani tushunishingni istardim: bilimni unutishga urinishing mumkin, lekin uni o‘rgangan davringni hayotingdan o‘chirib tashlay olmaysan.

O‘sha paytdagi o‘zing bilan bugungi o‘zing bir xil emassan. Bilmagan narsalaringni biladigan bo‘lding, tushunmagan narsalaringni tushunadigan bo‘lding, oldin qiyin tuyulgan muammolarga bugun boshqacha yondashadigan bo‘lding.

Bularning barchasida sening ham mehnating bor. Men o‘z hissamni qo‘shgan bo‘lsam, sen ham o‘rganding. Buni inkor etishim shart emas, sendan tortib olishim ham mumkin emas.

Ammo bir narsani xotirangdan o‘chirish qiyinroq bo‘lsa kerak: bir vaqtlar shu narsalarni bilmagan eding va ularni o‘rganishingga kimdir yordam bergan.

Kimdir senga vaqt ajratgan. Kimdir bilganlarini tushuntirgan. Kimdir sen hali yo‘lning boshida turganingda, o‘zing ko‘rmagan imkoniyatlarni ko‘rsatishga harakat qilgan.

O‘sha insonning bugun hayotingda qolishi shart emas. Uni do‘st sifatida saqlashing ham shart emas. Ammo kechagi voqealarni o‘zgartirishga urinish bilan ularni o‘zgartirib bo‘lmasligini tushunish kerak.

Men senga bergan bilimlarimni qaytarib olmayman. Bunga ehtiyojim ham yo‘q. Ular sening qo‘lingda qoladi, mening tajribam esa men bilan qoladi.

Men seni o‘rgatganim uchun kichraymadim. Sen o‘rganganing uchun ham men hech narsamni yo‘qotmadim.

Aksincha, bu jarayon menga ham bir narsani o‘rgatdi: bilim ulashishda davom etish kerak, lekin o‘z vaqtini kimga, qanday va qancha sarflashni ham bilish kerak.

Har bir kelgan insonga barcha eshiklarni ochish shart emas. Har bir so‘ragan odamga o‘z vaqtingni cheksiz berish shart emas. Har bir yaqinlikni uzoq muddatli munosabat deb qabul qilish ham to‘g‘ri emas.

Chunki ba’zan sen insonning o‘sishiga yordam berasan, lekin u sening hayotingda qolish uchun kelmagan bo‘ladi.

Buni qabul qilish kerak. Lekin keyingi safar ham xuddi shu xatoni takrorlash shart emas.

Va endi bir narsani eslab qol.

Bir kun kelib kompyuter qarshisida o‘tirganingda, Linux terminalini ochganingda, server sozlaganingda yoki Docker bilan ishlayotganingda, ehtimol, bir vaqtlar shu narsalarni qanday o‘rganganing yodingga tushar.

Balki biror konteynerni ishga tushirarsan. Balki Docker Compose faylini yozarsan. Balki serverdagi muammoni tahlil qilib, kerakli buyruqni ishlatarsan. Balki bugun senga oddiy tuyuladigan biror texnologiyadan foydalanarsan.

Va o‘sha paytda, agar xotirangda qolgan bo‘lsa, bir vaqtlar bular haqida sen bilan suhbatlashgan inson ham esingga tushishi mumkin.

Bu tabiiy.

Men buni senga tahdid sifatida aytmayapman. Har bir texnologiyani ishlatganingda meni eslashing shart, degan talabim ham yo‘q. Axir, bilim bir insonning shaxsiy mulki emas. Bugun Docker’ni millionlab insonlar ishlatadi, Linux bilan millionlab mutaxassislar shug‘ullanadi. Bu texnologiyalardan foydalanishing uchun mendan ruxsat olishing kerak emas.

Lekin texnologiyani o‘rganish boshqa, insoniy munosabatni unutish boshqa.

Men uchun masalaning mohiyati ham shu.

Biror texnologiyani mendan o‘rganganing uchun har safar o‘zingni aybdor his qilishingni talab qilmayman. Lekin bir vaqtlar senga vaqt ajratgan inson bilan bugun salomlashmaslikka qaror qilgan bo‘lsang, bu qaroring haqida o‘zing bilan bir kun kelib o‘zing gaplasharsan.

Chunki insonning vijdoni tashqaridan berilgan jazo emas. U ko‘pincha hech kim ko‘rmayotgan paytda o‘z xatti-harakatlariga qanday baho berishida namoyon bo‘ladi.

Agar bir kun kelib men o‘rgatgan texnologiyalardan foydalanayotganingda o‘sha kunlar yodingga tushsa, bu sening vijdoning bilan o‘zing o‘rtangdagi masala.

Men seni ayblab yurmayman. Ortimdan kelib izoh berishingni ham kutmayman. Menga o‘zingni oqlashing shart emas.

Ammo bir narsani unutma: sen texnik bilimlarni o‘zlashtirgan bo‘lishing mumkin, lekin texnik bilim insoniy munosabatning o‘rnini bosmaydi.

Docker konteynerlarni boshqarishga yordam beradi. Linux tizimlarni boshqarishga yordam beradi. Serverlar xizmatlarni ishga tushiradi. Lekin bularning hech biri insonning o‘rniga salom bera olmaydi, hurmat ko‘rsata olmaydi yoki munosabatni saqlab qola olmaydi.

Texnologiyalarni o‘rganish uchun aql kerak. Ularni o‘rgatgan inson bilan oddiy salomlashish uchun esa odamiylikning o‘zi kifoya.

Shu farqni eslab qolishingni istardim.

Bir paytlar senga bilim berganimdan afsuslanmayman. Chunki bilim ulashish mening tanlovim edi. Undan qanday foydalanish esa sening tanloving.

Lekin bugungi vaziyat menga kelajakda kimga vaqt ajratish, kimga ishonish va kim bilan masofani saqlash kerakligini yaxshiroq o‘rgatdi.

Men o‘zim bergan bilimlarni o‘chirib tashlashga urinmayman. O‘tmishimdan uyalishga ham sabab ko‘rmayman.

Sen o‘z yo‘lingda davom et. Men ham o‘z yo‘limda davom etaman.

Kimdir yonimda qoladi, kimdir ketadi. Kimdir bilimni qadrlaydi, kimdir uni oddiy imkoniyat sifatida qabul qiladi. Kimdir bir kun kelib rahmat aytadi, kimdir hech narsa demaydi.

Bularning barchasi hayotning bir qismi.

Men esa o‘z mehnatimni davom ettiraman. O‘rganaman, o‘rgataman, yangi narsalar quraman, o‘z ustimda ishlayman.

Chunki bir insonning munosabati mening bilim ulashishga bo‘lgan qarashlarimni butunlay o‘zgartirib yuborishi shart emas. Faqat endi kimga qanday yaqinlik berishimni yaxshiroq bilaman.

Oxirgi gaplarim.

Senga nisbatan nafratim yo‘q. Senga nimanidir isbotlash istagim ham yo‘q. Men seni ushlab qolmayman, ortingdan chaqirmayman, salom berishga ham majburlamayman.

Sen o‘z yo‘lingni tanlading. Men ham o‘zimnikini tanlayman.

Bir kun kelib bu voqeani eslasang, balki men haqimda o‘ylarsan, balki umuman eslamassan. Bu endi mening nazoratimdagi narsa emas.

Men uchun esa bu bir tajriba bo‘lib qoladi. Bir paytlar ishonch bildirganim, yordam berganim, bilim ulashganim va oxir-oqibat insonlarni baholashda ko‘proq e’tiborli bo‘lishni o‘rganganim haqidagi tajriba.

Men qilgan yaxshiliklarimdan afsuslanmayman. Chunki ular mening kimligimni ko‘rsatadi. Sen qilgan tanlovlaring esa sen haqingda gapiradi.

Yana bir bor rahmat — shu yoshimda bu xatoni anglaganim uchun. Senday insondan ertaroq uzoqlashganim uchun. O‘z vaqtim, bilimim va ishonchimning qadrini yaxshiroq tushunganim uchun.

Men uchun bu hikoya shu yerda tugadi.

Kimdir hayotingdan ketadi va o‘zi bilan faqat o‘zini olib ketadi. Kimdir esa ketishi bilan senga katta bir saboq qoldiradi. Sen, hech bo‘lmaganda, menga shunday saboq qoldirding.

Endi esa har kim o‘z yo‘lida.

Menga qiziq emas — kim qayerda, kim kim bilan, kim meni eslaydi yoki eslamaydi.

Men o‘z yo‘limdaman.

Va endi biror insonni hayotimda saqlab qolish uchun o‘zimni eslatib yurmayman. Biror kishining e’tiboriga loyiq ekanimni isbotlashga urinmayman. Kimdir meni tanimagandek tutsa, men ham masofani saqlayman.

Chunki men uchun insoniy munosabat majburlash bilan emas, o‘zaro hurmat bilan yashaydi.

Sen ketaver. Men seni to‘xtatmayman.

Men senga bilimlarimni odamiylik bilan bergan edim. Bugun esa o‘sha odamiylik yuzasidan hech bo‘lmaganda oddiy salom kutgan edim. Xolos.

Buni ham ortiqcha deb bilgan bo‘lsang, mayli.

Men endi tushundim.

Men senga texnologiyalarni o‘rgatdim. Sen esa menga kimga ishonch berishni yaxshiroq o‘rgatding.

Har kim o‘z hissasini qo‘shdi.

Endi hisob-kitob ham yo‘q, kutish ham yo‘q, ortga qaytish ham yo‘q.

Faqat xulosa bor.

Va bu safar men ortga qarash uchun emas, oldinga yurish uchun ketaman.